Yuri en Daan, twee innovatiemanagers met één gedeelde missie. In de bermen van Nederland zien zij een kans om van onderhoud een circulair proces te maken. Vanuit hun verschillende rollen - opdrachtgever en uitvoerende partij - werken zij samen aan een innovatie die bermbeheer verandert in de hele keten.
Gras als grondstof
"Door onze fijnmazige infrastructuur hebben we in Nederland veel bermen. Samen beslaan ze ruim 150.000 ha, een gebied zo groot als de provincie Utrecht. Daarmee vormen ze het grootste aaneengesloten natuurgebied van ons land. Tegelijk zijn bermen een van de meest vervuilde stukken natuur. En daar zit meteen de crux in het beheer ervan," opent Yuri het gesprek. "Door het zwerfvuil dat er belandt zien we ook de jaarlijks vrijkomende 900.000 ton bermmaaisel als afval en betalen we om het af te voeren. Zonde, want gras is juist een waardevolle grondstof, geschikt voor diverse hoogwaardige toepassingen. Ons doel is daarom: schoon gras produceren en een schone berm achterlaten." Vanuit die overtuiging zocht Yuri in 2017 een partij om met behulp van mechanisatie het bermbeheer voor Rijkswaterstaat - ruim 180.000 ha van het totaal - anders in te richten. "In mijn rol als technisch innovatiemanager ga ik voortdurend in gesprek met bedrijven om te zien of daar een bereidheid zit om mee te gaan in deze transitie. Die vond ik bij Krinkels." Daan: "Wij willen niet de partij zijn die het gras er alleen afhaalt. Dan wordt het een concessie: iemand anders krijgt het recht om waarde te creëren, en wij voeren alleen uit. In plaats daarvan investeren we juist om die waarde zelf mee vorm te geven, bijvoorbeeld door nieuwe toepassingen te ontwikkelen."
De twee-in-een bermmaaier
Met medewerking van Rijkswaterstaat en de provincie Noord-Holland ontwikkelde Krinkels een machine die al in de berm het verschil maakt. In één werkgang wordt zwerfafval opgezogen, terwijl het bermgras gelijktijdig wordt gemaaid en afgevoerd. Beide stromen worden gescheiden opgevangen in de bakwagen. Het wegvak hoeft bovendien maar één keer te worden afgezet, wat zorgt voor minder werkbewegingen en een veiligere werksituatie. In de eerste versie was de zuigmond voor het zwerfafval gemonteerd op de maaiarm, direct vóór de maaibalk. Door verdere automatisering en optimalisatie is een verbeterde variant ontwikkeld, waarin de zuigmond en zuigarm - bevestigd op de maaiarm - via PLC-aansturing automatisch worden gepositioneerd. Op basis van cameradetectie (Mowhawk) wordt zwerfafval herkend en gelokaliseerd, waarna de zuigmond autonoom naar het afval wordt gestuurd. Het systeem houdt daarbij rekening met obstakels in de berm. Hierdoor kan de machinist zich volledig richten op het maaien, terwijl het zwerfafval gelijktijdig en gericht wordt verwijderd. Het overblijvende bermmaaisel is schoner en krijgt daardoor makkelijker de status 'einde-afvalstof'. "Volledig schoon wordt het nooit," zegt Yuri. "Maar als je het grootste deel al in de berm scheidt, wordt het rendabel om het laatste stukje vervuiling er in de verwerking uit te halen en het gras opnieuw toe te passen als grondstof."
"Ons doel is daarom: schoon gras produceren en een schone berm achterlaten."
Honderd ton schoon aan de haak
In 2025 voerde Krinkels voor Rijkswaterstaat de eerste pilots uit langs de A6, A27 en de N50. Die proeven leverden ruim honderd ton schoon bermmaaisel op. "Maar het werd ook duidelijk waar nog verbetering nodig is," zegt Daan. "Zo komt er nog te veel gras mee met het zwerfafval en neemt de effectiviteit af bij gras boven de 45 centimeter. Vooral op grotere arealen, die in korte tijd gemaaid moeten worden, is dat een uitdaging." Op basis van die inzichten uit de pilots richten de technische vervolgstappen zich op het vergroten van de inzetbaarheid. Zo wordt gewerkt aan een breder maaidek voor meer efficiëntie op grotere oppervlakken en aan een zwaardere uitvoering, zodat ook hoger gras beter kan worden verwerkt. Daarnaast zien beiden kansen om de methode milieuvriendelijker te maken, bijvoorbeeld door deze zo in te richten dat de overlevingskansen van fauna worden vergroot. Met het oog op emissieloos werken staat ook elektrificatie van het systeem op de agenda.
"De samenwerking is uniek - niet exclusief, dat kan en moet ook niet."
De keten sluiten
Hoewel de techniek nog niet uitontwikkeld is, ligt de huidige uitdaging vooral in het systeem. Want schoon gras oogsten is één stap. Pas als het wordt verwerkt en toegepast, ontstaat er waarde. De groeiende aandacht voor hernieuwbare grondstoffen zorgt voor extra momentum. "De keten moet je samen organiseren," zegt Yuri. "We willen zorgen dat dit soort circulaire werkwijzen worden opgenomen in beheerplannen en contracten. Dat overheden niet alleen onderhoud inkopen, maar ook sturen op grondstoffenstromen." Om dat voor elkaar te krijgen, richt hij zich op wat al werkt. "Een voorbeeld is Greenhub Zuid-Holland, waar Krinkels als partner bij betrokken is. Daar werken meer dan dertig partijen samen - van provincies en gemeenten tot waterschappen, aannemers en bouwbedrijven - aan één keten, waarin gras als grondstof wordt verwerkt tot diverse halffabricaten en bouwmaterialen. Daarmee ontstaat schaal: in de komende jaren kan de verwerking oplopen tot zo'n 30.000 ton bermmaaisel per jaar."
Blijvend oogsten
Yuri: "De samenwerking met Krinkels is uniek - niet exclusief, dat kan en moet ook niet. Maar als je wilt dat iemand investeert, moet daar ook perspectief tegenover staan: ruimte in contracten. Daar zet ik mij binnen Rijkswaterstaat voor in door het gesprek aan te gaan met bijvoorbeeld assetmanagers." Daan knikt. "Hoewel we graag een voorsprong in kennis en techniek houden, is het niet erg als een ander aanhaakt. Sterker nog, dat moet je willen. Alleen zo krijg je het groot."
