De Krinkels Soundkiller
langs de Ring Zuid in Groningen

Aanpak Ring Zuid: integrale herinrichting
De groene geluidsschermen maken deel uit van de grootschalige herinrichting van de zuidelijke ringweg van Groningen. Door de sterke groei van de stad kwam de Ring Zuid steeds verder onder druk te staan. In 2016 besteden Rijkswaterstaat, de gemeente en de provincie Groningen daarom het programma Aanpak Ring Zuid aan. De werkzaamheden startten in 2017 en zijn in 2025 afgerond. Het doel: de doorstroming verbeteren en tegelijk de leefbaarheid en veiligheid langs deze belangrijkste toegangsweg van de stad vergroten.

Na gunning van het project kwam de uitvoering in handen van Combinatie Herepoort, een samenwerking tussen Max Bögl, Züblin Nederland, Oosterhof Holman, Koninklijke Sjouke Dijkstra en Roelofs Wegenbouw. Binnen de herinrichting werden onder meer de aansluiting tussen de A7 en A28 verbeterd, delen van de ring verdiept aangelegd en het Julianaplein volledig vernieuwd. Ook de plaatsing van geluidsschermen maakte vanaf de eerste planfase onderdeel uit van het programma.

Kiezen voor groene schermen
Langs verschillende delen van de ring speelde geluidsoverlast al jaren een rol in de woonomgeving. In 2013 sprak de gemeenteraad zich uit voor betere bescherming tegen verkeerslawaai voor omwonenden. Daarbij kwamen verschillende maatregelen in beeld, zoals het gebruik van zeer open asfaltbeton (ZOAB) en de plaatsing van nieuwe geluidsschermen. De opgave reikte verder dan alleen geluidswering, zij omvatte ook de ruimtelijke inpassing. Het scherm zou immers het dagelijkse uitzicht van bewoners bepalen. Daarom zijn verschillende varianten onderzocht, waaronder combinaties met zonnepanelen.

Binnen de aanbesteding koos Combinatie Herepoort als enige van de drie geselecteerde inschrijvers voor een Groen Integraal Ontwerp, waarin groen en infrastructuur als één geheel zijn ontworpen. Dit ontwerp, ontwikkeld met architectenbureau wUrck, gaf de doorslag bij de gunning. De groene inrichting van de ring sloot immers aan bij de ambitie om de leefomgeving voor omwonenden zichtbaar te verbeteren. Combinatie Herepoort schakelde vervolgens Krinkels in om het groene geluidsschermensysteem Soundkiller te realiseren. Interne besluitvorming, afstemming tussen opdrachtgevers en externe ontwikkelingen - zoals sterk schommelende materiaalprijzen - vertraagden vervolgens het traject. Toch bleef de keuze voor de groene oplossing overeind.

De KGS Soundkiller: techniek en ecologie
De Soundkiller is een groen geluidsschermsysteem waarvan de technologie in 2015, via eerdere overnames, bij Krinkels terechtkwam. Het combineert geluidwering met landschappelijke inpassing en biodiversiteit. Dankzij een oppervlaktegewicht van circa 850 kg/m² absorbeert het systeem meer dan 35 decibel, met een totale geluidswerende capaciteit die daar nog boven ligt.

Door de beperkte breedte oogt de constructie als een natuurlijke haag, terwijl er achter die groene uitstraling een technisch opgebouwd systeem schuilgaat. De stalen draagconstructie - grotendeels gemaakt van gerecycled materiaal – wordt gevuld met een speciaal substraatmengsel dat zowel dient als groeimedium voor de beplanting als geluidsabsorberende massa.

Na plaatsing brengt het team aan beide zijden klimplanten aan, met hedera als basis en aangevuld met soorten die passen binnen dit type systeem. Bij de beplanting ligt de focus op soorten die niet alleen goed functioneren in het systeem, maar ook bijdragen aan biodiversiteit, bijvoorbeeld door beschutting te bieden aan insecten en kleine fauna.

Een geïntegreerd irrigatiesysteem met acht hoofdunits, toevoer- en druppelleidingen houdt het scherm ook in droge periodes groen. Daardoor ontwikkelt de beplanting zich snel en gelijkmatig en blijft het beheer voorspelbaar. De constructie is bovendien bestand tegen graffiti en is ontworpen met een minimale levensduur van vijftig jaar.

Een stevige fundatie in vier stappen
De bouw van de Soundkiller verloopt in drie stappen: funderen, opbouwen en vullen, gevolgd door het aanbrengen van de schermbeplanting. In Groningen zijn de schermdelen uitgewerkt in vier standaard ontwerpen die in hoogte variëren van 1,5 tot 4,5 meter. Per schermdeel stelde het team een uitvoeringontwerp op, afgestemd op de lengte en hoogte van het scherm. Naarmate de schermhoogte toeneemt, wordt de dragende constructie zwaarder. Ondergrond, windbelasting en ligging bepalen de uiteindelijke constructieve oplossing.

Projectleider Eric Rijnders was namens Krinkels verantwoordelijk voor de realisatie van de schermen en werkte in bouwteamverband samen met hoofdaannemer Combinatie Herepoort, waarbij de werkzaamheden op regiebasis plaatsvonden. Op basis van het Integrale Wegenontwerp van de ring werden de afzonderlijke schermdelen doorgerekend en technisch uitgewerkt, in samenwerking met ingenieursbureau MUC.

Strakke tijdsvensters en nachtelijke afsluitingen
Bouwen langs een snelweg betekent werken naast doorgaand verkeer. Alleen tijdens tijdelijke afsluitingen ging de A7 dicht, waardoor werkzaamheden moesten passen binnen strakke tijdvensters. Om die dynamiek beheersbaar te houden, verdeelde het team het kilometerslange tracé in overzichtelijke werkvakken. Per deel werd een afzonderlijk projectplan opgesteld, met daarin niet alleen de technische uitwerking - van tekening tot materiaalkeuze - maar ook een omgevingsplan en de verkeersafspraken van de opdrachtgever.

Tijdens de geplande nachtelijke afsluitingen beheerde Combinatie Herepoort de afzettingen en bepaalde zij als hoofdaannemer wanneer een wegvak beschikbaar was. Binnen die uren moest het gebeuren. Mensen, machines en materiaal stonden klaar om in korte tijd uit te voeren wat overdag niet mogelijk was. Soms wijzigde de situatie op het laatste moment. Een afsluiting verviel omdat een route beschikbaar moest blijven voor hulpdiensten. In dat geval schoof de planning mee en volgde opnieuw afstemming tussen de hoofdaannemer en de wegbeheerder.

In die wisselende omstandigheden zorgde de goede voorbereiding voor houvast. Voorafgaand aan iedere bouwfase organiseerde Krinkels een startwerk-instructie met uitvoerders en projectmedewerkers. Ook internationale vakmensen namen deel aan deze toolboxen; waar nodig lagen instructies in meerdere talen klaar. Tekeningen kwamen op tafel, risico’s werden benoemd en werkwijzen afgestemd. En dat gebeurde niet één keer, maar per schermdeel opnieuw. Door het plan telkens gezamenlijk door te nemen, ontstond rust en duidelijkheid op de werkvloer.

Tweeënhalf jaar, nul incidenten
Binnen Aanpak Ring Zuid werkten vier bouwclusters parallel aan elkaar, elk met een eigen planning, werkvoorbereider en manager. Tegelijkertijd stuurden twee uitvoerders het montageteam aan. In die dynamiek vervulde Erwin Raar bij Krinkels de rol van V&G-coördinator in de uitvoeringsfase. Hij vormde de schakel tussen Combinatie Herepoort en het uitvoeringsteam op de bouwplaats en hield zich bezig met werkplannen, risicobeheersing en veiligheid op de werkplek.

Volgens Raar begint alles bij heldere communicatie. “Je vraagt veel van collega’s. Nachtwerk, weekenden en langs een drukke weg. Dan moeten de voorwaarden kloppen. Iedereen moet weten wat hij doet. Als je het aan de voorkant goed regelt, kun je buiten op elkaar bouwen. Tegelijkertijd werken verschillende organisaties samen, elk met een eigen werkwijze en communicatiestijl. In het begin is het zoeken naar elkaars tempo. Wij schakelen direct en werken met korte lijnen. Door duidelijke afspraken en consequente afstemming groeit het vertrouwen.”

Uiteindelijk heeft iedereen hetzelfde doel: alle werkzaamheden binnen het werkvak veilig uitvoeren binnen de afgesproken termijn. Die doelstelling - tweeënhalf jaar uitvoering zonder incidenten - werd gehaald. Raar schrijft dat vooral toe aan de manier van samenwerken: oplossingsgericht, met ruimte voor overleg en oog voor veiligheid.

Rijden door een groene tunnel
Na het vullen met substraat werd het scherm aangeplant en kon de beplanting zich gaan ontwikkelen naar de definitieve groene uitstraling. Tot aan de oplevering van het project Aanleg Ring Zuid verzorgde Krinkels het onderhoud, inclusief het beheer van het irrigatiesysteem en de jonge aanplant. Na afronding van het laatste scherm werd het beheer zorgvuldig overgedragen aan de opdrachtgever Rijkswaterstaat. In een uitgebreid beheerdocument zijn het watergeefsysteem, de beplanting en de constructie vastgelegd.

Een jaar na oplevering laat het scherm zien wat die aanpak oplevert. Het staat volop in bloei en vormt samen met de bomen en beplanting langs de ring één samenhangend beeld. “Het is een bepalend element op de ring,” concludeert Erwin Raar. “Het is bijna on-Nederlands om te zien. Je rijdt letterlijk door een groene tunnel.”

Via de hoofdaannemer kwamen sinds de oplevering veel positieve reacties van bewoners binnen. Al tijdens de bouw werd actief de verbinding gezocht. Tijdens een open dag gingen aannemers in gesprek met omwonenden over planning, veiligheid en het uiteindelijke ontwerp. Die betrokkenheid heeft bijgedragen aan begrip tijdens de uitvoering en waardering voor het resultaat.

Een integrale oplossing voor de toekomst
In Nederland wordt de ruimte schaarser, terwijl mobiliteit onverminderd belangrijk blijft. Woningen komen steeds dichter bij infrastructuur te liggen. Daarmee bepaalt de manier waarop we infrastructuur ontwerpen steeds nadrukkelijker de kwaliteit van de leefomgeving.

De KGS Soundkiller langs de ring van Groningen laat zien dat mobiliteit, leefkwaliteit en biodiversiteit in één ontwerp kunnen samenkomen. Het scherm is geen aanvullende maatregel, maar vanaf de planfase integraal onderdeel van het technisch en landschappelijk ontwerp. Zo wordt geluidswering onderdeel van een breder ontwerp dat de leefomgeving versterkt in plaats van alleen afschermt tegen geluid.